skip to Main Content
A
F
H
J
L
M
Ö
R
S
Ş
V
W
Y
Z
  • Abdülhamid El Katip

    İran asıllı olduğu rivayet edilen Albdülhamid El Katib Fırat yakınlarındaki Enbar kasabasında doğmuştur. İş hayatına öncelikle öğretmenlik yaparak başlayan Katib kısa sürede kendini kanıtlayarak Halife Mervan'ın katipliğini yapmaya başlar. El Katib kaleme aldığı risalelerde sanatsal bir dil kullanarak resmi yazışmaları sanatlı bir hale getirmiştir. Risale sanatını başlatan ve bu sanatın kurallarını belirleyen isimdir. Kaleme aldığı 1000'e yakın risalenin pek azı günümüze ulaşabilmiştir.

  • Antoine De Saint - Exupéry

    29 Haziran 1900’da, Fransa’nın Lyon şehrinde, aristokrat bir ailede dünyaya geldi. Antoine De Saint-Exupéry dört yaşındayken babasını kaybedince bu kayıpla sarsılan aile servetini hızla yitirdi. Saint-Exupéry’nin ilk öğretmeni, kültürlü bir kadın olan annesiydi. Sonrasında İsviçre’de öğrenim gördü. Okulda başaralı değildi, çünkü ilgisinin odağında on iki yaşında tanıştığı uçaklar vardı. On iki yaşındayken bir pilot onu uçağına aldı ve uçurdu. Bu ilk tecrübesinden sonra uçmak hayatının tutkusu haline geldi.

    Kardeşi François’nın ölümü onu ve ailesini çok sarstı. Liseyi bitirdikten sonra pilot olmayı çok istediği halde annesini kırmamak için denizcilik okuluna kaydoldu. On dokuz yaşında mimarlık fakültesine girdi. Yirmi bir yaşında orduya çağrıldı. Eğitimini yarıda bırakıp askere gitti. Bu süreçte Fransız Hava Kuvvetleri’nde teknisyen olarak görev yaptı, pilotluk eğitimi aldı. Ordudan ayrıldıktan sonra Paris’te çalışmaya başladı, ama ticaret yaşantısında başarısız oldu. Bu dönemde eser vermeye başladı. 1926 yılında, posta servisi yapan uçağın pilotu olarak tekrar uçmaya başlamıştı. 1929’da yayımlanan ilk eseri Güney Postası’nda burada edindiklerini paylaştı. 1931’de yayımlanan Gece Uçuşu adlı romanında Arjantin’de yaşadıklarını anlattı; kısa sürede büyük başarı elde etti ve Femina Ödülü’nü kazandı. Paris’te evlendi. Otuz beş yaşındayken bir uçuşunda uçağı arızalandı ve Tunus’ta çöle zorunlu iniş yaptı, kayboldu.

    Dört günlük zorlu çöl macerası ardından bir Bedevi tarafından bulundular. İspanya İç Savaşı boyunca Fransız gazetesi adına muhabir olarak görev yaptı. Havacılık alanında birçok buluşa imza attı. Gece uçuşlarını düzenleyen cihazların geliştirilmesine katkı sağladı. II. Dünya Savaşı sürecinde Fransa, Almanya tarafından işgal edilince sağlık durumu el vermemesine rağmen savaşmak için orduya döndü. Fransa yenilince ABD’ye gitti. 1939 yılında yakın dostu André Gide’in ısrarıyla bir pilotun gözünden kaleme aldığı İnsanların Dünyası Fransız Akademisi Roman Büyük Ödülü’nü kazandı. 1943 yılında ünlü romanı Küçük Prens yayımlandı. Daha sonra ABD ordusuna katılarak yüzbaşı rütbesiyle Kuzey Afrika’ya gitti. 31 Temmuz 1944’te Marsilya açıklarında denize düşen uçağının enkazı 2000 yılında balıkçılar tarafından bulundu.

  • Anton Çehov
    29 Ocak 1860’ta Azak Denizi kıyılarındaki Taganrog’da bakkal bir babanın oğlu olarak dünyaya geldi. Çehov, babasının yerine dükkânın işleriyle de ilgilendiğinden lise eğitimi uzadıkça uzadı. Zor koşullar altında geçen çocukluk yılları, hikâyelerinde çocuklara geniş yer vermesine ve hep hüzünlü, incinmiş çocukları anlatmasına neden oldu.

    1879’da liseyi bitirdi ve Moskova’ya giderek tıp fakültesine girdi; 1884’te doktor oldu. Tıp öğrenimi sırasında ailenin geçimine katkıda bulunmak için çeşitli dergilerde yazılar yazdı. Bu dönemde yazdığı yazılarını Melpomene’nin Masalları adlı kitapta toplayarak üniversiteyi bitirdiği yıl ilk kitabını yayımladı. Çehov, üniversiteyi bitirir bitirmez hekimliğe başladı.

    “Cerrahlık”, “Cansız Ceset”, “Kaçak” adlı hikâyelerini bu dönemde yazdı. Hekimlik çok vaktini aldığından yazmasına engel olmaya başlayınca hekimlikten vazgeçip yazarlığa yöneldi. Doktorluğunun yazarlığı üzerinde etkisi büyüktür. Pek çok kimse onun Çarlık Rusyası’nı anlatışını, bir doktorun hastalığı teşhis edişine benzetir.

    1894’ün bir bölümünü yurt dışında geçirdi. Bu arada vereme yakalandı, tedavi için Kırım’a geçti. 1898’de Sanat Tiyatrosu’nu Stanslavski ile birlikte kuran Nemiroviç- Dantçenko Martı’yı sahnelemek için Çehov’dan izin istedi, bu arada Çehov ileride evleneceği aktris Olga Knipper’le tanıştı. 1899’da Vanya Dayı’nın ilk gösterimi yapıldı.

    Sağlığı bozulan Çehov, eşi ile birlikte Almanya’ya gitti ve 15 Temmuz’da Badenwiller’da öldü.
  • Feridüddin Attar

    Daha çok Feridüddin Attar ismiyle bilinen Ebu Hamid Muhammed bin Ebubekir İbrahim bin İshak Attar Nişaburi, medreseleri ve tekkeleriyle meşhur olan Horasan bölgesinin Nişabur şehrinde dünyaya geldi. Tezkirelerde doğum tarihi farklı olarak aktarılan Attar’ın Hicri 540 tarihinde doğduğu tahmin edilmektedir. Attar’ın tasavvuf ehli insanlarla nerede ve nasıl tanıştığı hakkında çok farklı rivayetler ve hatta efsaneler zikredilmiştir. Ama kendisi Tezkiretü-l Evliya adlı eserinde, çocukluk yıllarında bu taifeyle tanıştığını belirttikten sonra onların sözlerinin her zaman kendisine huzur verdiğini anlatır. Hüsrevname (İlahiname) adlı eserinde de, imayla, gençlik yıllarında zahiri ilimleri okuduğunu söyler. Sâliklerin öncüsü bir mürşid olmasına rağmen baba mesleği olan tebabeti bir tarafa bırakmayan Attar, hayatı boyunca kendi el emeğiyle geçindi. Hüsrevname adlı eserinde günde beş yüz insanın tebabet dükanına başvurduğunu ve onları tedavi edip kendilerine ilaç verdiğini belirtir. Hicri 618’de Moğolların, Cengiz’in öldürülen damadının intikamını almak için saldırdıkları Nişabur şehrinde birçok âlim ve arifle birlikte şehid edilir. Attar, Hakk yolunun âşıklarına yol gösterici nitelikte birçok eser kaleme almıştır. Dr. Ahmed Suheyli Hansari, Attar’ın Hüsrevname adlı eserine yazdığı önsözde elliye yakın kitabın Attar’a nisbet verildiğini belirtir. Bunlardan sadece Muhtarname, Esrarname, Divan, Hüsrevname, Musibetname, Mantıku’t-Tayr, Cevahirname, Şerhu’l-Kalb ve Tezkiretü’l-Evliya’nın Attar’a ait olduğu kesinlik kazanmıştır. Yukarıda zikredilen eserlerden sadece Tezkiretü’l-Evliya mansur bir eserdir. Diğerleri ise manzum eserlerdir. Attar’ın meşhur bir sima olmasının nedeni de bu manzum eserleridir.

    İran ve İslam edebiyatında önemli bir yere sahip olan Attar’ın eserleri herkesin anlayabileceği sadeliktedir ve akıcıdır. O, eserlerinde herkesin anlayamayacağı ıstılahları istifade etmekten kaçınır ve günlük konuşma diliyle düşüncelerini anlatır. Attar, eserlerinde sık sık hikâye ve temsillere başvurur, özelikle âşıkların dertlerini dile getireceği zaman kendisi bu dertleri yaşamış gibi olayı derinlemesine ve içten anlatır. Bu da eserlerinin akıcılığını artırır.

  • Franz Kafka
    3 Temmuz 1883’te Prag, Bohemya’da doğdu. 1889’dan 1893’e kadar Alman Erkek Okulunda okudu. 1901’de son derece sıkı ve klasikleri temel alan bir ortaokul olan Altstädter Gymnasium’dan mezun oldu. Daha sonra Charles Ferdinand Üniversitesi’ne devam etti. Burada önce kimya okumayı düşündü, ancak sonra hukuk okumaya karar verdi.

    İlk yılının sonunda kendinden bir yaş küçük Max Brod’la tanıştı ve ömrü boyunca yakın arkadaş kaldılar. 18 Temmuz 1906’da hukuk bölümünde doktorluk unvanı aldı.

    1912’de, Max Brod’un evinde, Berlin’de yaşayan Felice Bauer ile tanıştı. Sonraki beş yıl boyunca sürekli haberleştiler, sık sık buluştular ve iki kere evlenmek üzere nişanlandılar. İlişkileri 1917’de sona erdi. Tüberküloz olan Kafka, sık sık ailesinin, özellikle de kız kardeşi Ottla’nın ilgisine ihtiyaç duyuyordu. Kafka, tüberküloz ve huzursuz tabiatının yanında migren ve uykusuzluk gibi büyük bir stres ve gerilime sebep olan sağlık sorunları yaşıyordu. Bütün bunlarla alternatif tıbbın tedavi rejimleriyle başa çıkmaya çalıştı, ancak tüberkülozu daha da kötüleşti. Prag’a geri döndü ve iyileşmek için Doktor Hoffman’ın sanatoryumuna gitti. Burada, 3 Haziran 1924’te hayatını kaybetti.
  • Fyodor Dostoyevski

    30 Ekim 1821’de Moskova’da, babasının doktor olarak görev yaptığı Yoksullar Hastanesi’ne ait bir apartmanda doğdu. Babası sert ve acımasızdı. Annesini on beş yaşında kaybetti. 1837’de annesinin ölümünün ardından babasının yanından ayrılarak St. Petersburg’a taşındı ve orada Askerî Mühendislik Okulu’na kabul edildi. Öğrencilik yıllarını Rus ve Avrupa edebiyatının önde gelen yazarlarının eserlerini okuyarak geçirdi. Kısa bir süre askerlik yaptıktan sonra ayrılıp edebiyatla uğraşmaya başladı. İlk romanı İnsancıklar’ı 1846’da kaleme aldı. 1954’te yayımlanan bu roman, Rus edebiyatının ilk toplumsal romanı sayılır. Bu eserin basılmasından sonra ünlendi. 1879’da en büyük romanı Karamozov Kardeşler’i yazmaya başladı. Yaşamının son döneminde Petersburg yakınlarında küçük bir kasaba olan Staraya Russa’da yaşadı. 28 Ocak 1881’de burada yaşamını yitirdi.

    Günümüzde de en çok okunan yazarlar arasında yer alan Dostoyevski, eserlerinde iki dünya savaşı arasında kalmış bir kuşağın ahlaki, dinî, siyasi buhranlarını, etkileyici bir dil ve ustalıkla dile getirmiştir. Gözlemlerinin keskinliği, ayrıntılara verdiği önem, eserlerindeki sağlam karakterleri ve roman kurgulamadaki ustalığıyla, Avrupa’da ve Rusya’da kendisinden sonra gelen hemen tüm yazarlar üzerinde etkili olmuş, dünyadaki edebiyat ve düşün akımlarında önemli rol oynamıştır.

    Amcanın Rüyası, Beyaz Geceler, Uysal Kız, Budala, Ecinniler, Ev Sahibesi, İnsancıklar, Karamazov Kardeşler, Kumarbaz, Ölüler Evinden Anılar, Öteki Ben, Suç ve Ceza, Yeraltından Notlar başlıca eserleri arasında yer alır.

  • Hüseyin Rahmi Gürpınar
    19 Ağustos 1864 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. 3 yaşında annesini kaybeden Hüseyin Rahmi Gürpınar Girit'e babasının yanına gönderildi ve eğitimine burada başladı. Daha sonra İstanbul'a dönen yazar Yakubağa Mektebi, Mahmudiye Rüşdiyesi ve İdadi'de öğrenim gördü. 1878'de Mekteb-i Mülkiye'ye girdi. Fakat rahatsızlığından dolayı ikinci sınıfta okulu bırakmak zorunda kaldı.  Yazın hayatına Ahmet Mithat Efendi'nin Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yazarak başlayan yazar sonrasında Batılı bir hayat tarzını benimseyen insanların hallerindeki gülünç durumları ele alan eserler yazdı. Bu anlamdaki ilk çalışması Şık, gazetede tefrika edildi.  8 Mart 1944 yılında vefat eden yazar Heybeliada Mezarlığı'na defnedildi. 
  • Jack London
    12 Ocak 1876'da San Francisco'da doğan Jack London, İrlanda asıllıdır. Çocukluğu Oakland'de geçti. On dört yaşında okulu bırakarak hayata atıldı ve bir konserve fabrikasında çalışmaya başladı. Ağır iş koşullarından kurtulmak için kendine küçük bir yelkenli satın aldı ve denizcilikle uğraştı. Bu iş sayesinde Japonya'ya ve Sibirya'ya gitme şansı buldu.
    1896'da Klondike'e altın aramaya gidenlerin peşine takıldı. Burada başından geçenleri Vahşetin Çağrısı'nda anlatan London, bu kitabıyla üne kavuştu. Yazar olarak ilk gerçek başarısını 1898 yılında Kaliforniya'ya döndükten sonra kazandı. Dergiler öykülerini kapışmaya başlamıştı artık.
    Okuma alışkanlığını hiç bırakmadığı ve durmadan yazdığı bilinmektedir. En ünlü eseri olarak bilinen ve yarı otobiyografik özellik taşıyan Martin Eden adlı romanında anlattığıuna benzer bir biçimde 22 Kasım 1916'da, Kaliforniya'da bulunan çiftliğinde kendini zehirleyerek yaşamına son verdi. Yaşamı süresince ülkesinde çok büyük bir üne kavuştu. Ancak ölümünden sonra önce Avrupa sonra tüm dünyada kazandığı ün, Amerka'dakinden çok daha fazlaydı.
    Vahşetin Çağrısı, Demir Ökçe, Beyaz Diş, Martin Eden, Yanan Günışığı, Bir Alkoliğin Anıları, Deniz Kurdu başlıca eserleri arasında yer alır.
  • Jules Verne
    Jules Gabriel Verne 8 Şubat 1828’de Fransa, Nantes’de dünyaya geldi. Verne zengin bir ailede dünyaya gelmişti ve babası onun kendisi gibi avukat olmasını istiyordu. Babasının mesleğini devam ettirmek istemeyen Verne hikâye ve oyun yazmak için kısa süre sonra avukatlığı bıraktı. Daha sonra "Dünya’nın Merkezine Yolculuk", "Denizler Altında Yirmi Bin Fersah" ve "Seksen Günde Devriâlem" gibi eserler ortaya koydu.
  • Lev Tolstoy

    Toprak sahibi soylu bir ailenin oğlu olarak 28 Ağustos 1828’de doğdu. 16 yaşında Kazan Üniversitesi’ne başladı, ama resmi eğitime duyduğu tepki nedeniyle okulu bırakıp çiftliğe geri döndü. 24 yaşında orduya katılıp bir süre subaylık yaptı, ama savaşa duyduğu nefret dolayısıyla onu da bıraktı ve 29 yaşında Avrupa seyahatine çıktı. Bu yolculukta Proudhon’la tanıştı. Eve döndüğünde köylü çocuklar için bir okul açıp alternatif bir eğitim sistemi kullandı. 1869’da Savaş ve Barış’ı yayımladıktan sonra bunalıma girdi ve manastıra çekildi. Ömrünün sonlarına doğru sade bir hayat yaşamaya başladı. 1910 yılında 28 Ekim gecesi evini terk etti. 10 gün sonra bir tren istasyonunda hayatını kaybetti. Shakespeare’den sonra eserleri en çok çevrilen yazardır. Rus edebiyatının en büyük isimlerinden olan Tolstoy’un başlıca eserleri şunlardır: Çocukluğum, Ivan Ilyiç’in Ölümü, Kazaklar, Savaş ve Barış, Anna Karenina, Diriliş, Hacı Murat…

  • Lewis Carroll
    Edebiyat alanında verdiği eserlerde Lewis Carroll müstearını kullanan Charles Lutwidge Dodgson 1832 yılında Daresbury, İngiltere’de doğdu. On iki yaşına kadar evde eğitim gören Dodgson zekâsıyla ailesini ve çevresindekileri çok etkileyince önce Richmond, daha sonra Rugby Okulu’na gönderildi. 1850 yılında Oxford Üniversitesine başlayan Dodgson 1851’de annesini kaybetti. Okul yılları boyunca matematik alanında pek çok ödül aldı. 1855’te Christ Church’te matematik öğretmenliği yapmaya başladı ve ölümüne kadar orada kaldı. Dodgson’ın matematiğe olduğu kadar edebiyat ve fotoğrafçılığa da ilgisi vardı. Küçük yaştan beri kısa hikâyeler ve şiirler yazan Dodgson bunları ailesinin dergisinde ve küçük gazetelerde yayımladı. Lewis Carroll adıyla yayımladığı ilk çalışma ise 1856’da The Train dergisine gönderdiği “Yalnızlık” adlı şiiriydi. 1862 yılında arkadaşı Henry Liddell ve kızları Lorina, Alice ve Edith ile bir tekne turundayken üç küçük kıza daha sonra Alice Harikalar Diyarında olacak hikayeyi anlattı. Alice Liddell hikâyeyi kağıda dökmesi için yalvarınca, Dodgson 1864’te ona eliyle yazdığı, resimli bir örneği hediye etti. Dodgson kitabı hediye etmeden önce arkadaşı MacDonald kitabın ilk halini okumuştu. Onun çocukları da hikâyeyi çok beğenince Dodgson kitabı yayımlamaya karar verdi. Kitap İngiltere’de inanılmaz bir ün kazandı. 1871’de Dodgson Alice’in hikâyesinin devamı olan Through the Looking-Glass and What Alice Found There’i yayımladı. 1876’da Alice kitaplarıyla aynı türde bir şiir olan The Hunting of the Snark’ı yayımlayan Dodgson, uzun bir aradan sonra, 1895’de edebiyat dünyasına Sylvie and Bruno ile dönüş yaptı. Dodgson edebiyatın yanı sıra, matematik alanında gerçek adıyla yayımladığı bir düzineden fazla kitap yazdı. 14 Ocak 1898’de vefat etti.
  • Maksim Gorki
    Aleksey Maksimoviç Peşkov ya da herkesin bildiği adıyla Maksim Gorki, 28 Mart 1868'de Novgorod'da doğdu. Küçük yaşta anne ve babasını yitirdiği için büyükannesi tarafından büyütüldü. Sadece birkaç ay okula gidebildi ve henüz sekiz yaşındayken çalışmaya başlamak zorunda kaldı. "Acı" anlamına gelen Gorki adını da bu yüzden aldı.
    1898'de yayımlanan ilk kitabı Hikâye Denemeleri çok beğenildi. İlk romanı Foma (1899) ve özellikle Ayak Takımı Arasında (1902)adlı oyunu ona dünya çapında ün sağladı. Daha sonra Çar yönetimiyle uyuşmazlığa düştüğü için hapsedildi; hapisten çıkınca devrimci yapıtı Ana'yı yazdı.
    Çar rejimine karşı çıktığı için birçok kez tutuklandı ve Çarlık tarafından baskılara maruz kaldı.
    1917'deki Büyük Rus Devrimi'nden sonra, sağlık sorunları nedeniyle bir süre İtalya'ya gönderildi. Kendi hayatını anlatan kitaplar yazdı: Çocukluğum (1913-14), Ekmeğimi Kazanırken (1915-16), Benim Üniversitelerim (1923). 1936'da dünyaca ünlü bir yazar olarak Moskova'da ölen Maksim Gorki'nin adı, doğduğu kente verildi.
    Foma, Ana, Halk Düşmanı, Klim Samgin'in Hayatı, Küçük Burjuvalar, Çocukluğum, Ekmeğimi Kazanırken, Benim Üniversitelerim, İtalya Hikâyeleri, Bozkırda başlıca eserleri arasındadır
  • Mehmet Akif Ersoy

    Mehmet Akif, 20 Aralık 1873 tarihinde Fatih, Sarıgüzel mahallesinde ailesine ait evde doğdu. Babası Fatih medresesi hocalarından Mehmet Tahir Efendi (1826-1888), annesiyse Emine Şerife Hanım (1839-1926)’dır. Babası eğitimi için Osmanlı ülkesinin Arnavutluk bölgesindeki Şuşisa köyünden İstanbul’a gelmiştir. Tokat’ta doğan annesi aslen Buharalı bir aileye mensuptur.

    Dört buçuk yaşında iken mahalle mektebine başlayan Akif, Arapça ve Farsça öğrenmiştir. Daha sonra Fatih Rüştiyesi’ne devam etmiş, orta tahsilini Mülkiye’de tamamlamıştır. Fen bilimleri eğitimi aldığı Halkalı’daki Veterinerlik Okulu’ndan birincilikle mezun olmuştur. Akif yüksek eğitimini bitirdiği yıl evlenmiş, memur olarak birçok beldede görev almıştır.

    Mehmet Akif, ahlak ve fazilet örneği bir Müslüman olarak yaşamı boyunca ideallerinin peşinde koşmuş ve milletin iyiliği için çalışan bir düşünür, bir dava adamı olarak yaşamıştır.

    Cumhuriyetin ilk yıllarında TBMM’de milletvekili sıfatıyla bağımsızlık için mücadele eden Akif, 1925 yılında Türkiye’den ayrılarak Mısır’a gitti. Kahire’de, Camiü’l-Mısrıyye Üniversitesi’nde Türk Dili ve Edebiyatı hocalığı yapan Akif ciddi bir hastalığa yakalandığı 1936 yılında Türkiye’ye döndü. 27 Aralık 1936 tarihinde vefat eden Mehmet Akif’in cenazesi Edirnekapı Şehitliği’nde defnedildi.

  • Mehmet Rauf
    Servetifünun romancılarındandır. 1875 yılında doğmuş, 1931 yılında İstanbul’da yaşamını yitirmiştir. Bahriye Mektebi’nden mezun olduktan sonra deniz subayı olmuş, staj için Girit’e (1894), Kiel kanalının açılış töreninde bulunmak üzere Almanya’ya (1895) gönderilmiştir. Dönüşte İstanbul’da Tarabya’da elçilik gemilerinin irtibat subaylığına atanmıştır. 1908’den sonra bahriyeden ayrılmış, hayatını yazarlıkla kazanmaya başlamıştır. Cumhuriyet devrinde kadın dergileri çıkarmış, ticaretle uğraşmıştır.

    On altı yaşındayken yazdığı Düşmüş adlı hikâyesini İzmir’e, Halit Ziya’ya göndermiş, Halit Ziya da Hizmet gazetesinde yayımlamış. Daha sonra yazılarına İstanbul’da Mektep dergisinde yer verilmiştir. Halit Ziya, Cenap Şehabettin, Hüseyin Cahit’le böylece önceden tanışan Mehmed Rauf’un sanatının en başarılı eseri Eylül adlı romanıdır.
  • Mevlânâ Celâleddin Rûmî
    Hz. Mevlânâ, 30 Eylül 1207 günü, bugün Afganistan sınırları içinde yer alan Horasan yöresindeki Belh şehrinde doğmuştur. Hz. Mevlânâ'nın babası Belh şehrinin ileri gelenlerinden olup "Bilginlerin Sultanı" unvanını almış olan Hüseyin Hatibî oğlu Bahâeddin Veled'dir. Annesi ise Belh Emiri Rükneddin'in kızı Mümine Hatun'dur. Sultânü'l-Ulemâ Bahâeddin Veled, bazı siyasî gelişmeler ve yaklaşmakta olan Moğol istilası nedeniyle Belh'ten ayrılmak zorunda kalmıştır.

    Sultânü'l-Ulemâ 1212 veya 1213 yıllarında aile fertleri ve yakın dostları ile birlikte Belh'ten ayrıldı. Sultânü'l-Ulemâ'nın ilk durağı Nişâbur olmuştur. Nişâbur şehrinde tanınmış Mutasavvıf Ferîdüddin Attâr ile de karşılaşmıştır. Hz. Mevlânâ burada küçük yaşına rağmen Ferîdüddin Attâr'ın ilgisini çekmiş ve takdirlerini kazanmıştır. Sultânü'l-Ulemâ Nişâbur'dan Bağdat'a ve daha sonra Kûfe yolu ile Kâbe'ye hareket etti. Hac farizasını yerine getirdikten sonra dönüşte Şam'a uğradı. Şam'dan sonra Malatya, Erzincan, Sivas, Kayseri, Niğde yolu ile Lârende'ye (Karaman) geldi. Karaman'da Subaşı Emir Musa'nın yaptırdığı medreseye yerleşti. 1222 yılında Karaman'a gelen Sultânü'l-Ulemâ ve ailesi burada yedi yıl kaldı. Hz. Mevlânâ, 1225 yılında Şerefeddin Lala'nın kızı Gevher Hatun ile Karaman'da evlendi. Hz. Mevlânâ'nın bu evlilikten, Sultan Veled ve Alâeddin Çelebi adında iki oğlu oldu. Yıllar sonra, Gevher Hatun dâr-ı bekâya göçünce, Hz. Mevlânâ, Kerra Hatun ile ikinci evliliğini yaptı. Hz. Mevlânâ'nın bu evlilikten de Muzaffereddin ve Emir Âlim Çelebi adlı iki oğlu ve Melike Hatun adlı bir kızı dünyaya geldi. Bu yıllarda Anadolu'nun büyük bir kısmı Selçuklu Devleti'nin egemenliği altındaydı. Konya ise bu devletin başkentiydi. Konya; sanat eserleri ile donatılmış, ilim adamları ve sanatkârlarla dolup taşmıştı. Kısacası, Selçuklu Devleti en parlak devrini yaşıyordu ve bu dönemde, devletin hükümdarı Alâeddin Keykûbad idi. Alâeddin Keykûbad, Sultânü'l-Ulemâ Bahâeddin Veled'i Karaman'dan Konya'ya davet etti ve Konya'ya yerleşmesini istedi. Bahâeddin Veled Hazretleri, sultanın davetini kabul etti ve 3 Mayıs 1228 tarihinde ailesi ve dostları ile Konya'ya geldi. Sultan Alâeddin, onu muhteşem bir törenle karşıladı ve ona ikametgâh olarak Altunapa (İplikçi) Medresesi'ni tahsis etti. Sultânü'l-Ulemâ, 12 Ocak 1231 yılında Konya'da Hakk'a yürüdü. Sırlanacağı yer olarak Selçuklu Sarayı'nın Gül Bahçesi seçildi. Günümüzde müze olarak kullanılan Mevlânâ Dergâhı'na, bugünkü yerine defnedildi. Sultânü'l-Ulemâ göçünce, talebeleri ve müridleri bu defa Hz. Mevlânâ'nın çevresinde toplandılar. Hz. Mevlânâ'yı babasının tek vârisi olarak gördüler. Gerçekten de Mevlânâ Hazretleri, büyük bir ilim ve din bilgini olmuş, İplikçi Medresesi'nde vaazlar veriyordu. Medrese, kendisini dinlemeye gelenlerle dolup taşıyordu. Hz. Mevlânâ, 15 Kasım 1244 yılında Şems-i Tebrîzî Hazretleri ile karşılaştı. Hz. Mevlânâ, Şems'te "mutlak kemâlin varlığını", onun cemâlinde de "Tanrı nurlarını" görmüştü. Ancak beraberlikleri uzun sürmedi. Şems Hazretleri, aniden ortadan kayboldu. Hz. Mevlânâ, Şems'in ölümünden sonra uzun yıllar inzivaya çekildi. Daha sonraki yıllarda Selâhaddin Zerkûbî ve Hüsameddin Çelebi, Hz. Mevlânâ ile hemdem oldular. Manevî yolculuğu, "Hamdım, piştim, yandım" sözleri ile özetleyen Hz. Mevlânâ, 17 Aralık 1273 pazar günü Hakk'a yürüdü. Hz. Mevlânâ'nın cenaze namazını vasiyeti üzerine Sadrettin Konevî kıldıracaktı. Ancak Sadreddin Konevî, çok sevdiği Hz. Mevlânâ'nın sırlanma töreninde çok hikmetli ilahî ilhamlara mazhar olunca kendinden geçti. Bunun üzerine Mevlânâ Celâleddin Rûmî'nin cenaze namazını Kadı Sirâceddin kıldırdı. Hz. Mevlânâ, ölüm gününü yeniden doğuş günü olarak kabul ediyordu. O, öldüğü zaman sevdiğine, yani Allah'ına kavuşacaktı. Onun için Hz. Mevlânâ, ölüm gününe "düğün günü" veya "gelin gecesi" manasına gelen "Şeb-i Arûs" diyordu ve dostlarına ölümünün ardından "Ah-ah, vah-vah edip ağlamayın," diyerek vasiyet ediyordu.
  • Michel De Montaigne
  • Miguel de Cervantes
    Miguel de Cervantes Saavedra, baba tarafından Endülüslü, anne tarafınsansa Yenikastilyalı bir ailenin çocuğudur. 1547'de, üniversite şehri Alacala de Henares'de dünyaya gelir. Çok küçük yaşlardan itibaren şiire ve oyunculuğa ilgi duyduğunu, Parnas'a Yolculuk adlı manzum eserinde bizzat anlatır. 1568 yılı Cervantes'in hayatında bir dönüm noktası olur. Bir düelloda karşısındaki kişiyi yaralar. Olay mahkemeye intikal eder. Bunun üzerine Miguel hemen Madrid'i terk eder. Mahkeme, düellocunun sağ elinin bilekten kesilmesine ve on yıl için İspanya Krallığı'nın sınırları dışına sürülmesine karar verir. Karardan sonra Miguel İtalya'ya kaçar. 1570'de Napoli'de bulunan Üçüncü İspanyol Alayına silahşör olarak kabul edilir. Cervantes, o dönemde kalemi bırakıp kılıcı alır eline...
    1575'te Arnavut asıllı bir korsana esir düşer ve beş yıl boyunca esir olarak yaşar. Tam dört kere firar eder fakat kaçmayı başaramaz. 15 Eylül 1580'de bir rahip Miguel için istenen fidyeyi öder ve yazar kurtulur. 1580'de Madrid'e dönen yazar bir süre sonra sahne eserleri yazmaya başlar. Bu eserlerden bugüne yalnızca El Trato de Argel ve La Numanica ulaşır. Arından ilk romanı La Galatea'yı tamamlar.
    1584 yılında evlenip La Manoha'ya taşınan Cervantes bundan böyle adının sonuna bir de "Saavedra" ekleyerek Miguel de Cervantes Saavedra diye imza atmaya başlar. 1595, Cervantes'in bir şiir yarışmasına katılıp birinci olduğu yıldır. Tarihler 1597'yi gösterdiğinde zimmetine para geçirdiği ve başka yolsuzluklara karıştığı iddasıyla tutuklanıp Sevilla Kraliyet Hapishanesi'ne konulur. Ertesi yıl Keskin Zekalı Mançalı Don Kişot yayımlanır. Roman, daha yayımlandığı andan itibaren yok satar. Şeker hastası olan Cervantes 22 Nisan'da hayata gözlerini yumar.
  • Ömer Seyfettin
    11 Mart 1884 yılında Gönen, Balıkesir'de doğdu. Yüzbaşı Ömer Şevki Bey'le, Fatma Hanım'ın ikisi küçük yaşlarda ölen dört çocuğundan biridir. Öğrenimine Gönen'de bir mahalle mektebinde başladı. Ömer Şevki Bey'in görevinin nakli dolayısıyla Gönen'den ayrılan aile İnebolu ve Ayancıktan sonra İstanbul'a geldi.Ömer Seyfettin, önce Mekteb-i Osmanî'ye, 1893 ders yılı başında Askerî Baytar Rüştiyesi'nin subay çocukları için açılmış özel sınıfına kaydedildi. Bu okulu 1896'da tamamlayarak Kuleli Askeri İdadisi'ne yazıldı. Daha sonra Edirne Askerî İdadîsi'ne naklolarak eğitimine burada devam etti. İlk edebi çalışmaları olan şiirlerini Edirne’deki öğrenciliği sırasında yazdı. Yazar 6 Mart 1920'de hayata gözlerini yumdu.
  • Recaizade Mahmud Ekrem

    Recaizade Mahmud Ekrem, Türk edebiyatının yenileşmesinde etkili olan Osmanlı son dönem yazarlarından biridir. Batı dillerinden Türkçeye çeviriler yapmıştır. Servetifünun edebiyat akımının temellerini atmıştır. Eserlerinde yanlış Batılılaşmayı işlemiş ve edebiyatımızdaki ilk gerçekçi romanı Araba Sevdası'nı kaleme almıştır.

  • Samipaşazade Sezai
    1860’ta İstanbul’da doğdu. Dönemin ileri gelen isimlerinden Sami Paşa'nın oğludur. 1880’de Evkaf Nezareti Mektubî Kalemi’ne memur oldu. Babasının ölümünden sonra Londra Elçiliği İkinci Kâtipliği’ne atanan Sezai, orada kaldığı 4 yıl boyunca İngiliz ve Fransız edebiyatlarını yakından izledi. İstanbul’a döndüğünde İstişare Odası’na memur oldu. 7 yıl süren bu ikinci dönem memuriyetinde sanatını olgunlaştırdı. Sergüzeşt romanı yüzünden göz hapsine alındığını düşünerek Paris’e gitti ve Meşrutiyet’in ilanına kadar orada kaldı. 26 Nisan 1936 tarihinde İstanbul’da öldü.
  • Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi

    II. Meşrutiyet dönemi yazar ve fikir adamlarındandır. 1865-1914 yılları arasında yaşamıştır. Şehbender Süleyman Bey’in oğludur. İsminin başındaki iki sıfat (Şehbenderzade ve Filibeli), babasına nisbetini ve doğum yerini ifade etmektedir. Ahmed Hilmi, ilköğrenimini Filibe müftüsünden gördü. Daha sonra Galatasaray Lisesi’nden mezun oldu. 1890’da Duyun-ı Umumiye İdaresi’ne memur olarak girdi ve Beyrut’ta görevlendirildi. Bu dönemde fikir hürriyeti mücadelesi yapmak için Mısır’a kaçtı. Orada Çaylak isminde bir mizah gazetesi çıkardı. 1901’de İstanbul’a döndü ve Fizan’a sürgün edildi. Fizan sürgünlüğü Meşrutiyet’in ilanına kadar devam etti. Daha sonra yine İstanbul’a döndü ve Darülfünun’da felsefe dersleri vermeye başladı. 1908’de İttihad-ı İslam isimli haftalık gazetenin neşrine başladı. Bu gazete kapandıktan sonra İkdam ve Tasvir-i Efkâr gazetelerinde siyasi ve felsefi makaleler yazmaya devam etti. 1910’da Hikmet dergisini çıkarmaya başladı ve aynı isimle bir de matbaa kurdu. Bu dergi yalnız Türkiye’de değil, İslam dünyasının her tarafında rağbet görüp okunmakta idi.

    Hiç evlenmemiş olan Ahmet Hilmi çok çalışkan ve verimli bir yazar, bilgili bir hoca idi. Arapça, Farsça ve Fransızca bilirdi. İslam kültürü ile beraber Batı düşüncesini de kavramış aydınlardandı. Batıcılığa ve materyalizme şiddetle karşı çıktı. Devrin materyalist yazarları Celal Nuri, Baha Tevfik ve Abdullah Cevdet’le kalem mücadeleleri yaptı.

  • Şeyh Şadi-i Şirazi

    Sadi, İran edebiyatının en büyük şairlerinden biridir. Yaşadığı devir itibariyle hayatı ve kişiliği hakkındaki bilgilerin kesinliği şüphelidir. Sadi’nin gerçek adı bile bilinmemektedir söz gelimi. “Sadi” onun mahlasıdır ve onu koruma altına alan hükümdar Atabek Sa’d b. Zengi’nin ismine ithafen bu mahlası seçmiştir. Sadi’nin doğum tarihi, nerelerde eğitim aldığı, nerelerde yaşadığı hakkındaki bilgiler de birbirini tutmamaktadır. Fakat yine de ortak bazı noktalardan ve Sadi’nin eserlerinde kendisinden söz ettiği bölümlerden yola çıkarak hayatı hakkındaki fikir sahibi olabilmek mümkündür.

    Sadi, Kazerunlu bir annenin oğlu olarak Şiraz’da dünyaya gelir. Bilime önem veren, erdem sahibi bir aileye sahiptir. Babası, hükümdar Atabek Sa’d b. Zengî’nin teğmenlerinden biridir. Sadi, henüz on iki yaşındayken babasını kaybeder.

    Babasının ölümünün ardından, dedesinin himayesinde, eğitim hayatına Şiraz’da başlar. Daha sonra İran’ın Moğol istilasına uğraması sebebiyle Bağdat’a gider ve dönemin en önemli eğitim merkezi olan Nizamiye Medresesi’ne devam eder. Burada, çok önemli âlimlerden dersler alır. Bu insanların Sadi’nin üzerindeki etkisi de büyük olur, şiirle yakın teması bu dönemde gerçekleşir.

    Eğitimini tamamladıktan sonra, İslam ülkelerini gezmeye başlar. Onun bu dönemde Elcezire, Suriye, Anadolu, Mısır, Marakeş, Azerbaycan, Belh, Gazne ve Pencap’ı gezdiği anlatılmaktadır. Sadi bu uzun seyahatten sonra bir süre Dehli’de kalmış ve burada dönemin ünlü şairlerinden Emir Hüsrev Dehlevi’yle tanışmıştır.

    Dehli’den sonra Kudüs’e doğru yola çıkan Sadi, Şam’da Haçlılara karşı Türk-İslam ordularıyla savaşmıştır. Bu savaşta Hıristiyan kuvvetlerince esir alınmış, yıllarca ağır koşullarda çalıştırılmıştır. Sadi’nin bilgisine hayran kalan Suriyeli bir tüccar Sadi’yi satın alarak esaretten kurtarmış ve kızıyla evlendirmiştir. Ne var ki Sadi’nin evliliği pek de mutlu gitmemiş, evini terk edip Anadolu’yu, Çin’i ve Hindistan’ı gezip Şiraz’a dönmüştür. Fakat araştırmacılar bunun bir kurmaca olduğunu, Sadi’nin Hindistan ve Çin’e hiçbir zaman gitmediğini söylemektedir. Başka bir rivayete göre de Sadi, Anadolu’ya geldiğinde Mevlana’yla tanışmış ve tasavvuf hakkındaki derin ilgisini ondan edinmiştir. Bunun da doğruluğu şüpheliyse de Sadi’nin gezdiği coğrafyalardaki büyük şairlerle tanıştığı kesindir.

    Sadi, uzun yıllar süren maceralı seyahatlerine doğduğu şehir Şiraz’da son vermiş ve burada kendine sakin bir hayat kurarak yalnızca okumaya ve yazmaya adamıştır ömrünü. Yazdığı şiirler hükümdar tarafından çok beğenilmiş ve Sadi, hükümdarın beğenisinin verdiği güvenle ve hükümdara duyduğu minneti ifade etmek için kaleme almıştır.

    Sadi, tasavvufa ilgi duymaya başlayınca dönemin önemli mutasavvıflarından Şeyh Abdül Kadir Geylani’nin müridi olur ve onunla birlikte hacca gider. Yine bir rivayete göre Sadi tam on dört kez hacca gitmiştir.

    Türk edebiyatında da Sadi’nin eserlerinin etkisi görülmüştür. Özellikle Divan edebiyatı döneminde Sadi en çok etkilenilen şairlerin başında gelmektedir. İlk olarak 14. yüzyılda Hoca Mes’ud , Ferhang-Name-i Sadi adlı eseri kaleme almıştır. Bu eser, Bostan’daki bazı parçaların çevirilerini içermektedir ve 19. yüzyıla kadar pek çok kez Bostan ve Gülistan’ın Türkçeye tercümeleri yapılmıştır.

     

  • Victor Hugo
    Büyük Fransız şairi ve yazarı Victor Hugo, Fransa tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birinde, 1802’de doğdu. Daha on iki yaşındayken şiirleri yayımlanmaya başladı. Yirmi yaşında ilk eseri Od’lar ve Çeşitli Şiirler ile ismini duyurdu.

    1830 siyasi olayları, aile anlaşmazlıkları ve sarayda beklediği yakınlığı bulamaması, Hugo’da büyük fikir değişikliklerine yol açtı. Fransız gençliğinin problemleriyle ilgilendi. İmparator ve kral mücadelesine sahne olan Fransa’da ezilen, baskı gören, sefalete terk edilen yığınların haklarını korudu. Sefiller ve Deniz İşçileri isimli romanlarıyla yeni bir düşünce çığırını başlattı. Krallığa karşı cumhuriyeti savundu. Cezalar, Dalıp Gitmeler, Gülen Adam sürgün döneminin meyveleridir. 1859’da affedildiyse de kendi isteğiyle sürgünde kaldı.

    Cumhuriyet’in ilanı üzerine Paris’e döndü (1870). Cumhuriyetçi direnişin sembolü olarak Paris milletvekili, daha sonra da senatör seçildi. Bu arada L’Événement gazetesini kurdu. 1878’de felç geçirdi ve 1885 yılında hayata gözlerini yumdu.
  • William Shakespeare
    İngiliz tiyatro yazarı ve şairdir. Bir tüccarın oğlu olan William Shakespeare, on sekiz yaşındayken Anne Hathaway’le evlenip bir süre sonra Londra’ya gitti. Orada önce tiyatro oyunculuğu yaptı. Daha sonra ünlü Globe ve Blackfriars tiyatrolarına ortak oldu. Başkalarının yazdığı oyunları düzelterek oyun yazarlığına ilk adımını attıktan kısa süre sonra kendi oyunlarını yazmaya başladı. Veba salgını sırasında Londra’dan ayrıldı, ama 1954’te geri döndü. 1613'te emekli olup Stratford'a geri döndü ve üç yıl sonra orada hayatını kaybetti. William Shakespeare, gelmiş geçmiş en büyük tiyatro yazarlarından biri sayılır. Büyüleyici ve zengin dili nedeniyle oyunlarını “şiirsel dramalar” olarak nitelendirenler olmuştur. Bazı oyunları yalnız şiirsel biçimleriyle değil, bütün öğelerindeki derin ve geniş insan yapısı anlayışıyla da büyüleyicidir. William Shakespeare aşağılık ve soylu şeyleri, masumluğu ve vahşiliği, komik ve çok ciddi olayları gözler önüne sermeyi; günlük olaylardan alışılmamış olaylara rahatça geçmeyi bilmiştir. Her sınıftan insanı gözler önüne sermeyi başarmış, hem bireysel hem toplumsal düzeydeki ahlak sorunlarıyla ilgilenmiştir.
  • Yunus Emre
    Yunus Emre, 1238 yılında Eskişehir'de dünyaya gelmiştir. Türk tasavvuf edebiyatı sahasında kendine has bir tarzın kurucusu olan Yunus Emre, Ahmed Yesevi ile başlayan tekke şiiri geleneğini özgün bir söyleyişle Anadolu’da yeniden ortaya koymuştur. Yalnız halk ve tekke şiirini değil, divan şiirini de etkileyen Yunus Emre, tasavvufla beslenen dizelerinde insanın kendisiyle, nesnelerle, Allah'la olan ilişkilerini işledi, ölüm, doğum, yaşama bağlılık, İlahi adalet, insan sevgisi gibi konuları ele aldı.
    Ölümü, yine Eskişehir'de, 1321 yılında gerçekleşmiştir. 
    Tüm şiirlerinin toplandığı Divan'ı ve Risaletü'n-Nushiye isimli bir mesnevisi vardır. 
  • Ziya Gökalp
    Tam adı Mehmet Ziya Gökalp, 23 Mart 1875'te Diyarbakır'da doğdu. 1910'da kurulmasında öncülük yaptığı İttihat Terakki İdadisi'nde sosyoloji dersleri verdi. Bir yandan da "Genç Kalemler" dergisini çıkardı. Osmanlı Devleti'nin parçalanma sürecinde yeni bir ulusal kimlik arayışına girdi. Düşüncesinin temelinde, Türk toplumunun kendine özgü ahlaki ve kültürel değerleriyle, Batı'dan aldığı bazı değerleri kaynaştırarak bir senteze ulaşma çabası yatıyordu. "Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak" diye özetlediği bu yaklaşımın kültürel öğesi Türkçülük, ahlaki öğesi de İslamcılıktı. 1924'te kısa süren bir hastalığın ardından İstanbul'da yaşamını yitirdi. Kızıl Elma, Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak, Yeni Hayat en önemli eserlerindendir.
Back To Top